Reportaż. Pyzdry – powrót po latach…

Pyzdry istnieją w mojej świadomości od lat 70. XX wieku, page kiedy to z Gniezna ?  przez Wrześnię i Kalisz ? jeździłem z rodzicami samochodem do Kępna, na grób dziadka Wojciecha Stefaniaka. Zawsze wtedy, rok po roku, nieustająco zadziwiały mnie dwa, jakże różne, oblicza Pyzdr, czyli krajobrazu miejskiego i dostrzeżonej nieco później fotogeniczności poznawanych w nim (w tym krajobrazie) miejsc niezmiennych oraz miejsc podlegających niespiesznym nieustającym zmianom, a nawet dramatycznej korozji lub reaktywacji w obrębie małomiasteczkowej czasoprzestrzeni. Wjeżdżając do Pyzdr od strony Wrześni, zawsze pod koniec października, czyli dzień lub dwa przed 1 listopada, mijałem rozciągające się na równinie niemal po horyzont pola, sady, zagony warzywne, łąki, bogate wiejskie gospodarstwa i małorolne zagrody. W latach 70., a zwłaszcza w latach 80., była to szara kraina. Szara szarością zdychającego komunizmu, który na długie lata zmroził tę część Europy oddechem bolszewickiej imperialnej Rosji. Droga na Kalisz nieznacznie tylko zahaczała o miasto, więc nigdy podczas tych wypraw samochodem do Kępna nie poznałem najstarszej części miasta. Nie poznawałem jej także w drodze powrotnej z Kępna do Gniezna, bo to ciągle była ta sama droga, która omijała centrum miasta, tyle tylko, że wtedy most na Warcie otwierał przede mną niezwykłej urody nadrzeczną skarpę z jej historyczną, klasztorną zabudową. Ta krajobrazowa dwoistość Pyzdr zawsze pobudzała moją wyobraźnię i dlatego pod koniec lat 80., kiedy przyjechałem tam po raz pierwszy jako dziennikarz, autor cyklu reportaży o nadwarciańskich miastach i miasteczkach Wielkopolski, swoista uroda i małomiasteczkowa szarzyzna Pyzdr zlały się w mojej świadomości w ciekawość podszytą ekscytacją, w chęć powrotu do świata pełnego znaków i zagadek, które muszę rozkodować i rozwikłać, jeśli chcę zrozumieć socjologiczny i kulturowy fenomen tego miejsca.

Panorama Pyzdr. Widok z mostu

Tekst ?Między Uniejowem a Pyzdrami? (do którego zdjęcia wykonał wówczas Maciej Kuszela), napisany w ramach cyklu Z biegiem Warty, został opublikowany w lutym1989 roku w ukazującym się w Poznaniu ogólnopolskim miesięczniku społeczno-kulturalnym ?Nurt?. Oto jego fragment dotyczący Pyzdr oglądanych u schyłku komuny, kilka miesięcy przed zmianą ustrojową… Continue reading