O Baskach po polsku

(praktyczne informacje dla Polaków zainteresowanych kulturą baskijską)

Słowem euskalzale możemy określić w euskara (języku baskijskim) miłośnika tego, order co baskijskie, information pills a więc osobę zafascynowaną kulturą Kraju Basków (czy też po prostu baskofila). Gdzie jednak polski euskalzale znaleźć może interesujące go informacje, illness pogłębić swoją wiedzę, albo spotkać inne osoby dzielące jego pasję? Spróbujmy zarysować mapę polskiej, szeroko rozumianej, baskologii.

Euskara, czyli coś dla tych, którzy chcą mówić po baskijsku

Języka baskijskiego nauczyć się można na Uniwersytecie im. A. Mickiewicza w Poznaniu (lektoraty w Instytucie Językoznawstwa i w Instytucie Filologii Romańskiej). Lekcje prowadzone są przez native-speakera i pozwalają nie tylko zdobyć umiejętności językowe, ale i kompetencje kulturowe (elementy wiedzy o baskijskiej kulturze, wykłady gościnne, wydarzenia kulturalne, itd).  Samodzielną możliwość nauki języka baskijskiego dają ?Mobilne rozmówki baskijskie?, dostępne w  serwisie  www.supermemo.net:

http://www.supermemo.net/course/rozmowki_baskijskie

Jest to dzieło Amaii Donés Mendia, Natalii Stolarskiej, Joanny Janiszewskiej (obecnie Anders) i Alicji Wiącek (obecnie Jankowiak). Zajęcia na temat kultury baskijskiej z elementami nauki języka prowadzone są również w Instytucie Kultury Europejskiej UAM w Gnieźnie (między innymi w ramach działań istniejącej tam Pracowni Kultury Iberyjskiej).

Literatura, czyli coś dla poszukujących źródeł

Literaturę związaną z obszarem Kraju Basków możemy podzielić na dwie grupy. W pierwszej znajdują się dzieła literackie ? przetłumaczone na język polski utwory baskijskich autorów. W tym gronie znajdziemy na przykład powieści Miguela de Unamuno (np. Mgła, Pokój wśród wojny, Ciotka Tula), ale też choćby Ramiro Piniola (Ślepe mrówki), czy Bernardo Atxagi (Obabakoak: w poszukiwaniu ostatniego słowa). Na uwagę zasługują dwie antologie baskijskich opowiadań ? Pewnej nocy w parku. Opowiadania baskijskie (tłum. Alicja Szofer i Adam Zawiszewski) oraz Kontu-kontari. Opowiadania baskijskie (pod red. Bego Montorio i Amaii Donés Mendia), które są efektem pracy absolwentów poznańskich lektoratów j. baskijskiego. Obecnie tłumacze-pasjonaci wzięli na warsztat niezwykłe bajki dla dzieci autorstwa Patxiego Zubizarrety oraz utwory Rikardo Arregi i Harkaitza Cano. Trwają poszukiwania wydawcy!

Druga grupa źródeł to opracowania o charakterze naukowym. Klasyczne są tu prace profesora Eugeniusza Frankowskiego (Regjony Hiszpanii). O Baskonii pisał także Ksawery Pruszyński (W czerwonej Hiszpanii).  Osoby zainteresowane baskijską mitologią sięgnąć mogą po książkę Jorze Ruiz Lardizábala ? Mity, wierzenia i obyczaje Basków (syntetyczne opracowanie baskijskich wierzeń), a także Legendy i opowieści ludu Basków Mariany Monteiro (zbiór baskijskich legend), czy Mit Mari. Jego źródła i miejsce w kulturze Basków Katarzyny Mirgos (ujęcie antropologiczne). Gratką dla miłośników muzyki będzie z kolei praca Marioli Bryły, wykładowczyni w Akademii Muzycznej w Poznaniu, znawczyni muzyki baskijskiej nie tylko od strony teoretycznej (Klawiszowa muzyka baskijska XVIII wieku na podstawie zbioru Padre Donostii Música de Tecla en el País Vasco Siglo XVIII). W języku polskim dostępna jest także książka stanowiąca zbiór artykułów polskich i baskijskich badaczy Przezwyciężanie niemożliwego. Baskowie i ich język (red. K. Mirgos). Obecnie przygotowywana jest kolejna część, tym razem poświęcona baskijsiej historii (Baskijska historia, baskijskie historie).

Bogatym źródłem informacji mogą stać się także artykuły rozproszone w czasopismach naukowych i pracach zbiorowych (dotyczących Hiszpanii, ale też zagadnień szczegółowych, na przykład migracji), niektóre dostępne również w internecie, oraz internetowe strony poświęcone tematyce baskijskiej (np. www. haritz.org). Coraz intensywniej rozwijają się badania młodych polskich badaczy kultury baskijskiej, czego owocem są kolejne prace licencjackie, magisterskie i doktorskie na temat poszczególnych aspektów kultury Basków.

Wydarzenia kulturalne, czyli baskofil w działaniu

Poznańscy studenci od lat organizują Dni Kultury Baskijskiej, na które przybywają goście z Kraju Basków (przedstawiciele władz, profesorowie, muzycy, tancerze, czy pisarze), i które organizowane są w ścisłej współpracy z baskijskimi instytucjami (Baskijski Instytut Etxepare, Filmoteka Baskijska, Uniwersytet Kraju Basków). Podczas tych uroczystości można nie tylko posłuchać interesujących opowieści na temat baskijskiej kultury, ale też spróbować baskijskich specjałów, czy nauczyć się baskijskich tańców. W 2012 roku w ramach tej imprezy do Polski przyjechali wybitni baskijscy twórcy ? muzycy (Jabier Muguruza i Mikel Azpiroz) i pisarze (Rikardo Arregi i Harkaitz Cano). Ich występy w Poznaniu, Gnieźnie i Warszawie były niezapomnianym przeżyciem.

?Baskijskie? wykłady i warsztaty odbywają się także w ramach Nocy Naukowców i Poznańskiego Festiwalu Nauki i Sztuki. Nie można nie wspomnieć o jeszcze jednym wielkim wydarzeniu ? poznańscy euskaldunak umieścili Poznań na ?trasie? Korriki ? organizowanym przez Basków biegu, który służy promocji euskary. Bieg odbywa się ulicami Poznaniu.

Wszystkich euskalzale cieszy to, że ?baskijskie inicjatywy? wychodzą poza stolicę Wielkopolski. Poświęcone kulturze Basków wydarzenia kulturalne, takie jak warsztaty muzyczne, wykłady, wystawy fotograficzne, czy wspomniane Dni Baskijskie, mają miejsce również w Instytucie Kultury Europejskiej w Gnieźnie (gdzie prężnie działa Gnieźnieńskie Koło Naukowe Iberystów). W Poznaniu i w Gnieźnie regularnie odbywają się ponadto pokazy baskijskich filmów krótkometrażowych KIMUAK. Innym, wartym wspomnienia, dziełem poznańskich i gnieźnieńskich studentów były inscenizacje teatralne inspirowane kulturą Basków.Na naszej ?baskijskiej mapie? nie może zabraknąć także Warszawy (lektorat z języka baskijskiego, imprezy kulturalne) i Wrocławia, gdzie zorganizowany został projekt BASK (otwarte warsztaty na temat kultury baskijskiej) i dokąd zaproszeni zostali (w związku z Międzynarodowym Festiwalem Opowiadania) baskijscy pisarze Harkaitz Cano i Juan Kruz Igerabide.

Zure zain gaude!

(czekamy na Ciebie!)

dr  Katarzyna Mirgos

Instytut  Kultury  Europejskiej  UAM