Czy baśnie braci Grimm były przeznaczone dla dzieci?

Oryginalny tytuł zbioru to Kinder- und Hausmärchen. Zgodnie z intencją tytułu baśnie były więc przeznaczone dla dzieci (Kinder) oraz do użytku domowego (Haus), this site czyli do czytania w kręgu domowym. Stąd pomysł, by nowemu przekładowi nadać tytuł Baśnie dla dzieci i dla domu. Taka postać tytułu pozwala zachować wspomniane odniesienia oraz uniknąć kalki językowej (Hausmärchen = *baśnie domowe), jaką zawierał podtytuł poprzedniego pełnego wydania baśni braci Grimm w przekładzie Emilii Bielickiej i Marcelego Tarnowskiego: Baśnie braci Grimm. Baśnie domowe i dziecięce zebrane przez braci Grimm (Warszawa 1982).

Dla kogo w roku 1812 przeznaczony był pierwszy zbiór baśni? Dla filologów, dla dorosłych amatorów czy dla dzieci? Było to ważne pytanie także z punktu widzenia polityki wydawniczej, gdyż pierwsze wydania sprzedawały się źle, a ?Wielkie? i ?Małe wydanie? stały się bestsellerami dopiero w latach 30. XIX wieku za sprawą sukcesu Małego wydania z roku 1825 r., czyli wyboru 50 baśni przeznaczonych dla czytelnika dziecięcego. Trudność tkwiła w samym tekście. Nasuwało się bowiem pytanie, czy czytać dzieciom historie o brutalnych morderstwach ? i odwrotnie: czy dorosłych, wychowanych na Goethem i Schillerze, zainteresują opowieści o krasnoludkach i wiedźmach.

Continue reading

Kto jest autorem baśni braci Grimm?

Powyższe pytanie jest tylko pozornie nielogiczne, more about bowiem Jakub (1785-1863) i Wilhelm (1786-1859) Grimm nie byli klasycznymi bajkopisarzami, a fabuły baśni zawartych w zbiorze Baśnie dla dzieci i dla domu nie są owocem ich fantazji i pomysłowości. Tym samym różnią się one od innego ? równie popularnego zbioru baśni ? autorstwa Hansa Christiana Andersena, który bez wątpienia był autorem swych baśni.

W przedmowie do wydania baśni z roku 1857 bracia piszą, że postanowili utrwalić na piśmie to, ?co wśród ludu przetrwało?. Stąd zapewne wzięło się popularne, lecz zupełnie nieprawdziwe wyobrażenie braci wędrujących przez wsie i spisujących ?na żywo? opowieści prostego ludu. Wizja ta została zresztą twórczo przetworzona w znanym filmie Terry?ego Gilliama pt.: The Brothers Grimm (2005, polski tytuł: ?Nieustraszeni bracia Grimm?), w którym bracia nadal przemierzają na piechotę lasy i wsie, jakkolwiek nie jako filolodzy, lecz oszukańczy egzorcyści.

Tymczasem bracia, którzy wówczas pracowali w książęcej bibliotece w Kassel, wcale nie wędrowali w poszukiwaniu baśni, lecz polegali na ?informatorach?, a pierwsze wydanie baśni z roku 1812 miało około pięćdziesięciu takich ?rodziców chrzestnych?. Informatorami były w większości kobiety wywodzące się z rodzinnego i towarzyskiego kręgu braci. Były to młode, wykształcone mieszczanki, nierzadko hugenockiego pochodzenia. W ten właśnie sposób do niemieckich baśni przeniknęły tradycje literatury francuskiej.

Tymczasem sami braci przyczynili się do upowszechnienia mitu o chłopskich bajarkach, gdy o swej najważniejszej informatorce pisali tak:

?Jednym z owych sprzyjających przypadków była nasza znajomość z pewną chłopką ze wsi Niederzwehrn z okolic Kassel. Opowiedziała nam ona najwięcej baśni z drugiego tomu i też były to baśnie najpiękniejsze. Pani Viehmannowa była jeszcze pełna werwy i miała niewiele ponad pięćdziesiąt lat. Rysy jej twarzy miały w sobie coś mocnego, rozumnego i przyjemnego, a spojrzenie jej wielkich oczu było jasne i przenikliwe?.

Tymczasem historycy są zgodni, że Dorothea Viehmann była wykształconą kobietą o hugenockich korzeniach, która równie dobrze znała tradycję regionalną, jak i baśnie francuskie. Opowiedziała ona Grimmom ok. 40 baśni i dostarczyła motywów do dalszych 36.

Continue reading

Po co znowu tłumaczyć baśnie braci Grimm?

 

W niniejszej zakładce zatytułowanej prowokacyjnie ?Kto się boi braci Grimm?? chciałabym opowiedzieć o filologicznych i translatorskich zmaganiach z baśniami braci Grimm.  Jestem autorką ich nowego przekładu, sildenafil więc trudno mi występować tutaj jako bezstronny badacz i krytyk. Postaram się jednak ? w odcinkach ? przybliżyć to niezwykle ważne dla kultury światowej dzieło.

20. grudnia 2012 r. minęło dokładnie dwieście lat od pierwszego wydania zbioru baśni braci Grimm Kinder- und Hausmärchen. Z tej okazji w Niemczech hucznie obchodzony jest rok Grimmowski (http://www.grimm2013.nordhessen.de/de/index), treat a w Kassel, miejscu pierwszego wydania baśni, odbył się międzynarodowy kongres, na który zjechało 150 grimmologów z całego świata (http://www.uni-kassel.de/projekte/en/brueder-grimm-kongress-2012/startseite.html )

W roku 2009 w poznańskim wydawnictwie Media Rodzina ukazały się jednotomowe Baśnie braci Grimm zawierające 50 baśni wybranych przez Wilhelma Grimma na potrzeby tak zwanego ?Małego Wydania? (o czym więcej w kolejnych odcinkach).

 

okładka "Baśni braci Grimm", wydawnictwo Media Rodzina, przekład: Eliza Pieciul-Karmińska, ilustracje: Adolf Born
okładka „Baśni braci Grimm”, wydawnictwo Media Rodzina, przekład: Eliza Pieciul-Karmińska, ilustracje: Adolf Born

Continue reading